Stan - Gitarist, Spaanse Gitaarmuziek, Bossa Nova, Spaanse Muziek
 

 

 

MUZIEK, PEDAGOGIE EN ANTROPOSOFIE

Essay De Braziliaanse Gitaar (Bossa Nova in het bijzonder)

© Stan Kuunders – http://www.degitarist.nl

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord

1. Geschiedenis

2. Stijlen

2.1 Bossa Nova

2.2 Choro

2.2 Samba

3. Toepassing in de muziekles

3.1 De Braziliaanse Grove

3.2 Gitaarbegeleiding

3.2.1 Bossa Nova

3.2.2 Samba

3.3 Groepsles

4. Voorbeelden

 

Voorwoord

Dit essay beoogt een korte ontwikkeling te schetsen van de belangrijkste Braziliaanse muziekstijlen zoals o.a. Bossa Nova, Samba en Chorinho's. Ook zal worden ingegaan op de typische Braziliaanse ritmes zoals de Bossa Nova. Dit alles zal toegelicht worden met praktische voorbeelden.


1. Geschiedenis

Zuid-Amerika werd van origine bevolkt door diverse indianenstammen. Na de kolonisatie die begon rond 1500 werden de meeste van deze inheemse volkeren uitgemoord door Europese heersers. In deze tijd kwam de slavenhandel ook tot bloei. Honderdduizenden Afrikanen werden vanuit de Portugese koloniën Mozambique en Angola naar o.a. Brazilië verscheept. Deze historische ontwikkeling maakt het dat vandaag de dag de Braziliaanse muziek een versmelting is van Indiaanse, Europese en Afrikaanse muziek. Het ritme van de Samba komt bijvoorbeeld oorspronkelijk uit Afrika. Tevens zijn er nog geloofsovertuigingen die oorspronkelijk uit Afrika stammen zoals de Candomblé.

De Choro was een van de eerste Braziliaanse muziekstijlen, 19 e eeuwse salonmuziek uit Rio de Janeiro waarin de mandoline, cavaquinho en de dwarsfluit een belangrijke rol spelen. De Choro was een belangrijk ingrediënt voor de verdere ontwikkeling van de Braziliaanse muziek, omdat het o.a. ruimte bood voor improvisatie.

In de verstedelijking van het begin van de 20 e eeuw ontstond in Rio de Janeiro een nieuw genre muziek, de Samba. Oorspronkelijk verwijst de Samba naar een Afrikaanse kringdans.

Latin Music

Door veel mensen wordt Braziliaanse muziek beschouwd als Latin Music, echter deze gedachtegang is niet juist hoewel beide stromingen afstammen van dezelfde oorsprong. Braziliaanse muziek en Latin Music kan niet worden beschouwd alsof ze tot één familie behoren. Bijvoorbeeld het gebruik van congas en bongos zijn geen typische Braziliaanse instrumenten en komen ook niet voor in de traditionele Braziliaanse muziek.

De Braziliaanse gitaar

De gitaar is Brazilië wordt aangeduid als violão. De eerste echte generatie Braziliaanse waren gitaristen zoals Joao Pernambuco (1884-1947), Satyro Bilhar en Americo Jacomino. Agustín Barrios Mangoré begon met het geven van concerten in Brazilië rond 1915 en heeft hierdoor een belangrijke stempel gezet op de gitaarwereld. Ook Josefina Robledo, welke een student van Tárrega was, leefde in Brazilië en gaf tevens veel concerten rond 1917. H. Villa-Lobos (1887-1959) speelde zelf veel gitaar en heeft veel van de bovenstaande musici horen spelen. De perceptie van de Braziliaanse gitaar is voornamelijk gevormd door populaire Braziliaanse muziek (choro, samba, bossa nova, etc.) en Braziliaanse componisten met een klassieke achtergrond zoals H. Villa-Lobos, Francisco Mignone, Camargo Guarnieri en Radames Gnattali.

In de “populaire wereld” zijn het de componisten zoals Garoto, Laurindo Almeida, Luís Bonfá, Baden Powell die een stempel hebben gedrukt op de perceptie en ontwikkeling van de Braziliaanse gitaar.

Als je de Braziliaanse gitaar vergelijkt met de manier waarop men gitaar speelt in de rest van de Zuid-Amerikaanse landen kun je het volgende opmerken;

 

  • Op de Braziliaanse gitaar gebruikt men de pluk-techniek i.p.v. van slaggitaar techniek;
  • 2/4 maatsoorten overheersen meer dan ¾ en 6/8 maatsoorten;
  • Braziliaanse muziek gebruikt complexere akkoorden; veel mineur7 akkoorden met toevoegingen zoals 9, 11, 13 en chromatische alteraties. Ook verminderde akkoorden komen veel voor.

2. Stijlen

•  Bossa Nova

Bossa Nova is eind jaren vijftig van de vorige eeuw ontstaan vanuit de Braziliaanse Samba en is tevens beïnvloed door jazz. Het karakteristieke van Bossa Nova is dat het warm en sensueel klinkt en altijd rustig. De grondlegger van de Bossa Nova is de gitarist, zanger en componist João Gilberto. Hij speelde de eerste composities van T. Jobim, waardoor de Bossa Nova wereldbekend werd. De film “Orfeu Negro” (Black Orpheus) uit 1959 van Marcel Camus had tevens een grote invloed op de verspreiding van de Bossa Nova in de wereld. De naam kan vertaald worden met “de nieuwe beat” of “de nieuwe manier”. De muziekstijl lijkt op die van de Samba, maar is complexer en slaginstrumenten zijn minder sterk aanwezig. De harmonie van Bossa Nova is doorgaans complex en er is een nauw verband tussen tekst en muziek. De muziek is als een soort poëzie.

De Bossa Nova is ontstaan in Rio de Janeiro in de wijken Copacabana en Ipanema.

Bossa Nova werd lang aangeduid als de muziek voor de midden en hogere klassen in de samenleving. Samba werd vooral geassocieerd met de carnaval.

Meestal wordt Bossa Nova uitgevoerd op een nylon gitaar en gespeeld met de vingers i.p.v. met de plectrum.

2.2 Choro

De Choro ontstond rond 1870 in Rio de Janeiro, waarbij Europese dansmuziek (Polka, Valsa, Mazurka, etc) werd samengesmolten met ritmes uit Afrika. De choro is voornamelijk instrumentaal en wordt gekenmerkt door virtuositeit en improvisatie. De vorm is meestal AABBACCA, waarbij C ook weggelaten kan worden. Meestal zit er een afwisseling van majeur naar mineur in of andersom. De cavaquinho, een Portugees 4-snarig instrument heeft vaak een improviserende solo functie of dient als begeleiding. Het percussie-instrument is de pandeiro, wat te vergelijken is met een tamboerijn. De dwarsfluit en klarinet kan ook optreden als solo instrument. Sinds het ontstaan van de choro, zijn vele componisten geïnspireerd geraakt door deze vorm. Enkele zijn H. Villa-Lobos, Baden-Powell, Tom Jobim en andere. Villa-Lobos zei ooit dat de Choro de essentie en ziel van de Braziliaanse muziek is.

2.2 Samba

De samba ontwikkelde zich in de steden van Sao Paula en Rio de Janeiro rond 1920. Vandaag de dag zijn er veel varianten van de samba;

  • Samba enrede; samba met lyrische teksten. Deze samba wordt geassocieerd met de samba scholen en wordt meestal gespeeld tijdens de jaarlijkse carnaval parades;
  • Samba cancao; samba in een langzaam tempo gecombineerd met sentimentele teksten;
  • Samba de breque; een type samba waar de band soms stopt met het spelen van de begeleiding terwijl de zanger, gedurende enkele maten, geïmproviseerd zingt/spreekt;
  • Partido alto, Batucada, etc.

De samba heeft meestal een simpele melodie en harmonie (b.v. i.t.t. Bossa Nova), gebruikmakend met veel syncopische elementen. De samba wordt vergezeld door een grote en sterke ritmesectie.

3. Toepassing in de muziekles

Voordat een leerling begint met het spelen/ begeleiden van (Bossa Nova) akkoorden op de gitaar is het belangrijk om eerst de basis van de Braziliaanse Grove onder de knie te krijgen. Dit kan het beste geoefend worden gebruikmakend van de gitaar als percussie instrument. De genoemde ritmen kunnen in groepsverband gebruikt worden, bijvoorbeeld als begeleiding van een Bossa Nova lied.

3.1 De Braziliaanse Grove

Een belangrijk concept van Braziliaanse muziek is dat het gevoeld moet worden als een 2/4 maatsoort, zelfs al is veel muziek geschreven in 4/4.

De volgende oefening kan met de leerling gedaan worden om het basisgevoel van Braziliaanse muziek te ontwikkelen (dus de 2/4 maatsoort); gebruik de stem (als imitatie van de 16-en) en een handklap op je gitaar op de 1 e en 2 e tel.

syn-co-pa (2K)Een ander belangrijk gegeven is dat de Braziliaanse muziek en Bossa Nova een sterk opmatig gevoel heeft, vandaar dat er veel syncopische figuren in voorkomen.

Het belangrijkste ritmisch figuur in de Braziliaanse muziek is:

Ditzelfde figuur maar dan gesyncopeerd komt ook veelvuldig voor:

Oefen dit ritme met de handen klappend op de gitaar of op een tafel.

Veel van deze figuren komen o.a. voor in werken van Braziliaanse componisten.

De basis begeleiding van de Braziliaanse clave gaat als volgt:

Deze ritmen kan door de student geleerd worden m.b.t. klappen en de gitaar.

Met de gegeven eerste 3 oefeningen is het mogelijk om in groepsverband al deze ritmen te experimenteren; klappend op de gitaar en/of spelend met wisselslag (of duim) op een snaar van de gitaar. De docent kan het geheel ondersteunen met een shaker.

3.2 Gitaarbegeleiding

 3.2.1 Bossa Nova

Het ritmefiguur van de basis begeleiding van de Bossa Nova gaat als volgt:

Het ritme kan het beste eerst geklapt worden, voordat men het speelt op de gitaar, dus bijvoorbeeld de hoge stem klappen en de lage stem met je voet tappen op de grond. Als dit ritme eenmaal goed is ingestudeerd, kan het op de gitaar toegepast worden. Bijvoorbeeld m.b.t. van het C9 akkoord. De duim speelt telkens de bas op de tel. Als variatie kan de bas ook de 5 de toon onder de grondtoon spelen (G).

De vingers (i,m,a) zijn verantwoordelijk voor het hoge stem.

Een ritmische variatie die veelvuldig voorkomt in de Braziliaanse muziek:

 

Nog 2 andere ritmische variatie die vaak voorkomen

 

 

Het is moeilijk voor een beginner om deze ritmen meteen op de gitaar te spelen. Een mogelijkheid, als opstapje, is om samen met een docent eerst de ritmen te klappen met handen of de spraak te gebruiken. Verder is het ook mogelijk om de leerling zelf een aantal variaties te laten bedenken, gebaseerd op het basis ritme van de Bossa Nova.

3.2.2 Samba

Het volgend ritme van de samba is gebaseerd op de agogô (een percussie instrument gemaakt van 2 koebellen met een hoge en een lage pitch). Merk op dat het ritme is een gespiegeld ritme is;

 

Een variatie:

 

Een voorbeeld met akkoorden

 

Het volgend samba patroon is in de stijl van Joao Bosco


Voorbeeld met een akkoordschema:

De volgende variatie is gebaseerd op het percussie instrument repinique . Dit is een kleine surdo , welke vaak gebruikt wordt in batucadas .

Een voorbeeld met akkoorden:

 

Als laatste behandel ik de variatie bekend als de Partido Alto:

 

Met als akkoord voorbeeld:

•  Groepsles

De verschillende Braziliaanse ritmen uit de vorige sectie lenen zich goed om in te zetten tijdens de groepsles. Er zijn diverse variaties mogelijk:

  1. iemand speelt een ritme op een snaar
  2. iemand klapt een ritme op de gitaar
  3. iemand begeleidt met een akkoordschema
  4. iemand speelt een shaker

Samen kan geheel klinken als een kleine Batucada.

•  Voorbeelden

Agua de Beber (Moderate level) –Arrangement Stan Kuunders